Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) "ο σιωπηλός δολοφόνος"

                 

Τι είναι -Πώς και από τι δημιουργείται-Συνηθισμένες πηγές-Ιδιότητες
Το μονοξείδιο του άνθρακα (CO) είναι ένα άχρωμο, άγευστο, άοσμο,  μη  ερεθιστικό  αλλάπολύ  τοξικό/ασφυκτικό  αέριο
που  παράγεται  από  την  ατελή  καύση  οποιουδήποτε  υλικού περιέχει   άνθρακα,   όπως   :   βενζίνης,   ξύλου,   κάρβουνου, φυσικού  αερίου,  προπανίου,  πετρελαίου,  τσιγάρου,  μεθανίου, πλαστικών κλπ.
Προσοχή :Μία  εισπνοή  καθαρού  μονοξειδίου  του  άνθρακα αρκεί για να επιφέρει τον θάνατο.
Οποιαδήποτε    συσκευή,    εργαλείο    ή    μηχάνημα    που χρησιμοποιεί  οργανική  ύλη  ως  καύσιμο,  μπορεί  να  παράγει επικίνδυνα επίπεδα του αερίου , όπως: αυτοκίνητα, θερμάστρες αερίου,  ψησταριές   με   κάρβουνα,   χορτοκοπτικές   μηχανές, τζάκια  και  θερμάστρες  ξύλου,  κλίβανοι  υγρών  καυσίμων, βενζινομηχανές, αντλίες, κα.
Συνηθισμένοι   χώροι   που   μπορούν   να   μολυνθούν   από μονοξείδιο  του  άνθρακα  είναι:  γενικά  περιορισμένοι  χώροι γύρω  από  φορητές  συσκευές  και  μηχανήματα,  συνεργεία αυτοκινήτων, χυτήρια, χώροι με φωτιές που αερίζονται φτωχά, φτωχά   αεριζόμενα   παρκινγκ   αυτοκινήτων,   περιορισμένοι χώροι όπου λειτουργούν ανυψωτικά μηχανήματα, κα.
Το  CO  έχει  μεγάλο  συντελεστή  διάχυσης,  δηλαδή  διαχέεται στο χώρο  πολύ  γρήγορα.  Επειδή  το  μονοξείδιο  του  άνθρακα έχει περίπου το βάρος του αέρα, διαχέεται σε όλα τα ύψη του χώρου   που   καταλαμβάνει   και   δεν   ανέρχεται   μόνο   στα ψηλότερα επίπεδα όπως ο καπνός.
Το  CO  έχει  μεγάλο  συντελεστή  διάχυσης,  δηλαδή  διαχέεται στο χώρο  πολύ  γρήγορα.  Επειδή  το  μονοξείδιο  του  άνθρακα έχει περίπου το βάρος του αέρα, διαχέεται σε όλα τα ύψη του χώρου   που   καταλαμβάνει   και   δεν   ανέρχεται   μόνο   στα ψηλότερα επίπεδα όπως ο καπνός. Η συγκέντρωση του μονοξείδιο του άνθρακα εκτιμάται σε ppm (parts per million, δηλαδή μέρη όγκου αερίου ανά εκατομμύριο μέρη όγκου αέρα).10.000 ppm = 1 % κατά όγκο (κ.ο.)Το CO είναι ένα εύφλεκτο αέριο. Έχει θερμοκρασία αυτανάφλεξης 609 βαθμούς Κελσίου, αναφλέγεται όταν η συγκέντρωση του στο χώρο κυμαίνεται από 12 έως 75% κ.ο. και καίγεται με ελαφρώς γαλάζια φλόγα.
Τι επιδράσεις έχει στον άνθρωπο η έκθεση σε μονοξείδιο του άνθρακα
Το  μονοξείδιο  του  άνθρακα  εισερχόμενο  στον οργανισμό  του ανθρώπου από τους πνεύμονες συνδυάζεται προνομιακά με την αιμοσφαιρίνη την  ουσία  του  αίματος  που  μεταφέρει  το οξυγόνο   στους   ιστούς   και   τα   όργανα   του   σώματοςσχηματίζοντας ανθρακοξυαιμοσφαιρίνη (HbCO), αντικαθιστώντας  το  οξυγόνο  και  μειώνοντας  έτσι  δραματικά την ικανότητα του αίματος να μεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς και τα όργανα.Το  αίμα  έχει  την  τάση  να
ενώνεται  210  φορές  περίπου  πιο γρήγορα με το μονοξείδιο του άνθρακα απ’ ότι με το οξυγόνο. Έτσι   σχετικά   μικρές   συγκεντρώσεις   του   αερίου   στο
περιβάλλον  μπορεί  να  επιφέρουν  τοξικές  συγκεντρώσεις  στο αίμα. Ευτυχώς,  η  τοξική  δράση  του  CO  δεν  είναι  αθροιστική.Τα ερυθρά   αιμοσφαίρια   δεν   καταστρέφονται,   η  βλάβη   τους (σχηματισμός της HbCO) είναι 100% αντιστρεπτή. Τόσο  η  δηλητηρίαση  από  το  CO  όσο  και  η  θεραπεία  με χορήγηση   Ο είναι   καθαρά   αποτέλεσμα   μιας   χημικής ισορροπίας και υπόκεινται στον νόμο δράσης των μαζών Εάν δοθεί ευκαιρία στον άνθρωπο να αναπνεύσει καθαρό αέρα σε  περιπτώσεις  ελαφριάς  δηλητηρίασης,  ή  καθαρού οξυγόνου σε   περιπτώσεις   βαρύτερης   δηλητηρίασης,   ο οργανισμός επανέρχεται στη φυσιολογική λειτουργία του, εκτός βέβαια αν έχει  επέλθει  κάποια  μόνιμη εγκεφαλική  βλάβη  λόγω  της παρατεταμένης έλλειψης οξυγόνου (ανοξία).
Τα συμπτώματα δηλητηρίασης από μονοξείδιοτου άνθρακα
Τα  συμπτώματα  της  δηλητηρίασης  του  ανθρώπου  από  το  CO κατά σειρά εμφάνισής τους είναι: Κεφαλαλγία (πονοκέφαλος), ναυτία  και  ίλιγγος  (ζάλη),  καταρροή,  δύσπνοια,  εξάντληση, ταχυκαρδία,   πόνος   στο   στήθος,   λιποθυμία,   θάνατος   από ασφυξία. Το πόσο γρήγορα διαδέχεται το ένα σύμπτωμα το άλλο, όπως και το αν τα συμπτώματα φθάνουν μέχρι ένα δεδομένο επίπεδο ή   αν   τελικά   οδηγούν   στον   θάνατο,   εξαρτάται   από   τη συγκέντρωση  του  CO  στην  ατμόσφαιρα  και  από  τον  χρόνο έκθεσης στην ατμόσφαιρα αυτή.
Χαρακτηριστικό είναι   το   ότι   επειδή   οι   περισσότερες δηλητηριάσεις   από   μονοξείδιο   του   άνθρακα   στα   σπίτια συμβαίνουν  τον  χειμώνα  (από  τα  χρησιμοποιούμενα  μέσα θέρμανσης),  συχνά  τα  πρώτα  συμπτώματα συγχέονται  με  τα παρόμοια συμπτώματα που προκαλούν διάφορες ιώσεις. Φυσικά,οι ηλικιωμένοι, οι πάσχοντες από καρδιοαναπνευστικές  παθήσεις  και  τα  παιδιά  είναι  ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Μέτρα προφύλαξης από δηλητηρίαση από CO
Χρήση  των  ψησταριών  με  κάρβουνα  μόνο  σε  εξωτερικούς χώρους. Ποτέ μη τις χρησιμοποιείτε ή αποθηκεύετε κάρβουνα (ακόμη και αν φαίνονται σβησμένα) μέσα στο σπίτι, σε γκαράζ ή σε κλειστό χώρο. Τα κάρβουνα παράγουν πολύ υψηλά επίπεδα CO και μπορούν να  ξανανάψουν  αρκετές  ώρες  αφού  σβηστούν,  παρά  την εμφάνισή τους σαν σβησμένα.
Επίσης  θα  πρέπει  να  γίνεται  περιοδικός  καθαρισμός  της καμινάδας των τζακιών ώστε να μη φράζει και παρεμποδίζεται η ροή των καυσαερίων προς την έξοδο της.
Τα    μικρά    βιομηχανικά    ανυψωτικά    μηχανήματα    που λειτουργούν  σε  κλειστούς  χώρους  αντιπροσωπεύουν  έναν σημαντικό κίνδυνο δηλητηρίασης από CO.
Η προληπτική
Περιοδική συντήρηση και ρύθμιση της μηχανής είναι ουσιαστική για την μείωση της παραγωγής CO κατά την διάρκεια λειτουργίας αυτών των μηχανημάτων. Οι    εργαζόμενοι    πρέπει    να    είναι    εκπαιδευμένοι    να αναγνωρίζουν  τα  συμπτώματα  δηλητηρίασης  από  CO,  καθώς και   οποιεσδήποτε   συνθήκες   μπορεί   να   οδηγήσουν   σε σχηματισμό ή συσσώρευση μονοξειδίου του άνθρακα.
Ποτέ  μην  χρησιμοποιείτε  μικρές  βενζινοκίνητες  μηχανές  και εργαλεία  σε  κλειστούς  χώρους,  εκτός  αν  η  κινητήρια  μονάδα μπορεί  να  τοποθετηθεί  σε  εξωτερικό  χώρο  και  μακριά  από εισόδους εξαερισμού.
Χρήση   ή   δυνατόν   άλλων   εναλλακτικών   λύσεων,   όπως συσκευών που λειτουργούν με ηλεκτρισμό ή πεπιεσμένο αέρα.
Μερικά  επαγγέλματα  παρουσιάζουν  έναν  ιδιαίτερο  κίνδυνο αυξημένων επιπέδων συγκέντρωσης CO όπως: εργαζόμενοι με ασετιλίνη,   χάλυβα,   οργανικές   χημικές   ουσίες,   αιθάλη, εργαζόμενοι διυλιστηρίων πετρελαίου, βιομηχανίας πολτού και χάρτου,  σε  ζυθοποιεία,  σε  χώρους  κλιβάνων  και  λεβήτων,  οι φύλακες   διοδίων   και   σηράγγων,   οι   τεχνικοί   συνεργείων αυτοκίνητων,  οι  χειριστές  μηχανών  ντίζελ,  οι  εργαζόμενοι  σε
δεξαμενές, εργάτες ορυχείων κλπ. Περιοδικές ιατρικές εξετάσεις των εργαζομένων που μπορεί να
έχουν  εκτεθεί  σε  CO.  Διεξαγωγή  επιθεώρησης  των  χώρων εργασίας και εντόπιση πιθανών συσκευών ή καταστάσεων που μπορεί να οδηγήσουν σε υψηλές συγκεντρώσεις CO.
Εγκατάσταση   ανιχνευτών   CO   στο   σπίτι   και   σε   χώρους επικίνδυνους. Το κόστος των απλών ανιχνευτών δεν υπερβαίνει τα 25 Ευρώ.
Οι περισσότεροι θάνατοι από δηλητηρίαση με CO συμβαίνουν τις ώρες που τα θύματα κοιμούνται.
Διάσωση και πρώτες βοήθειες σε θύματα που προσβλήθηκαν από CO
Εάν  υπάρχει  η  παραμικρή  υποψία  για  έκθεση  σε  CO  ή παρουσιαστούν    ύποπτα    συμπτώματα,    όλοι    πρέπει    να απομακρύνονται  αμέσως  από  τον  ύποπτο  χώρο  σε  καθαρό αέρα  ,  να  διακόπτεται  η  ηλεκτροδότηση  του  χώρου  και  να καλείται  ειδικευμένο  άτομο  (πχ.  τεχνικός  ασφαλείας)  για
έλεγχο  του  χώρου  και  των  συσκευών  που  χρησιμοποιούνται. Το άνοιγμα θυρών και παραθύρων από μόνο του δεν αρκεί για την αποφυγή του κινδύνου. Εάν υπάρχει η δυνατότητα, πρέπει να  γίνει  μηχανικός  εξαερισμός  του  χώρου  με  εμφύσηση καθαρού αέρα από το εξωτερικό περιβάλλον.
Όταν πρόκειται να διασωθεί ένα θύμα που έχει καταρρεύσει σε εναν περιορισμένο χώρο πάντοτε ο διασώστης πρέπει να φορά αναπνευστική συσκευή θετικής πιέσεως (η χρήση προσωπίδας με  φίλτρο  δεν  παρέχει  προστασία  σε  τέτοιες  περιπτώσεις).  Η χρήση  από  τους  διασώστες  στολής  υψηλής  προστασίας  από χημικά  δεν  είναι  απαραίτητη  διότι  το CO  προσβάλλει  τον ανθρώπινο   οργανισμό   μόνο   μέσω   του   αναπνευστικού συστήματος.
Το  θύμα  πρέπει  να  μεταφέρεται  αμέσως  σε  καθαρό  αέρα  και να  του  χορηγείται  οξυγόνο  εάν  υπάρχει  διαθέσιμη  ανάλογη συσκευή.  Εάν  έχει  σταματήσει  η  αναπνοή  του,  πρέπει  να  του γίνει αμέσως τεχνητή αναπνοή. Εάν δεν έχει σφυγμό, πρέπει να γίνουν  μαλάξεις  καρδιάς.  Το  συντομότερο  πρέπει  το  θύμα  να τύχει ιατρικής φροντίδας. Σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να   χρειαστεί   η   παροχή   καθαρού   οξυγόνου   υπό   πίεση
(υπερβαρικό οξυγόνο).